skarby polskiej kultury

Imiona staropolskie

Bogumił

Bogumił to słowiańskie imię, w najstarszych dokumentach występuje w formie Bogomił i oznacza – ten który jest Bogu miły – miłujący Boga. W Polsce notuje się je od wczesnego średniowiecza. Współcześnie nie cieszy się już taka popularnością, jak pół wieku temu.
Bogumił jest odbierany przez otoczenie, który przede wszystkim miłuje swoją własność. Ukochane słowo „mój” odmienia przez wszystkie przypadki. Kocha swoją pracę do tego stopnia, że może się jej poświęcać nawet wtedy, gdy nie uzyskuje efektów, zwłaszcza finansowych. Kocha swój dom i stale coś w nim ulepsza. Ten ciągły remont w domu sprawia, że dzieci marzą tylko o tym, żeby się wynieść z domu i usamodzielnić. Kocha swoją żonę i ciężko się na nią obraża, jeśli przypadkiem zdarzy się jej zrobić coś, co nie wydaje mu się idealne. Kocha swoje dzieci i zawsze wie lepiej, co jest dla nich dobre. Kocha swój sweter, który mu wydziergała babcia, dlatego nie zamieni go na inny. To samo dotyczy dżinsów i kapci. Kocha swój samochód od ćwierćwiecza i nie zamierza go zmieniać. Na szczęście ma poczucie humoru i dzięki temu łatwo zyskuje przyjaciół.
Bogumiłowi przez całe życie sprzyja szczęście, zupełnie jakby urodził się w niedzielę. Pieniądze go kochają i kleją się do niego w każdej pracy. On jednak nie przywiązuje do nich zbyt wielkiej wagi, a priorytetem jest dla niego udane małżeństwo.

Bronisława

Bronisława
Imię to, tak jak i jego męski odpowiednik, w językach słowiańskich oznacza kogoś, kto dba o swoją sławę i opinię. W serce i pamięć Bronisławy wryte są wszystkie zasady dobrego wychowania, przykazania moralne, porady na temat zestawiania kolorów i potraw. W życiu Bronisława nie kieruje się uczuciem, ale właśnie zasadami. Ponadto łatwo ulega fascynacji modnymi detalami, a najbardziej chciałaby, żeby były one częścią jakiejś egzotycznej nauki, która za jednym zamachem rozwiąże wszystkie problemy typu: jakie potrawy przygotować na eleganckie przyjęcie, jaką apaszkę zawiązać na szyi, gdzie postawić łóżko i czym leczyć łysienie męża.
Jest poważana, kochana i szanowana przez ludzi, a także świetnie zorganizowana w pracy. Jeździ bezpiecznie i nie stwarza zagrożenia na drodze. Wyjątkowo troskliwie dba o chorych członków rodziny, sąsiadów i znajomych. Niestety, niewiele osób poważnie traktuje jej porady i fascynacje.
Bronisława to z jednej strony osoba bardzo dyplomatyczna, a z drugiej zaś rozrabiara. W życiu zawodowym i osobistym pomaga jej wesoły charakter. Jest kobietą otwartą na ludzi i nie potrafi ich ranić. Zazwyczaj wspaniale sprawdza się w roli szefowej, ale może także być nauczycielką. Rodzinę zakłada głównie po to, aby mieć dzieci i potrafi się dla nich poświęcać.

Milena

Milena i Milana to piękne starosłowiańskie imiona, oznaczające osobę miłą i pogodnego usposobienia. Zdrobnienia do Milena, to Milenka i Lenka. Zawiera pierwiastek „mil” oznaczający miły. Najczęściej używane w językach czeskim, słowackim, chorwackim, polskim, serbskim i słoweńskim. Zawsze cieszyło się dużą popularnością w Czechach, na Słowacji i Bałkanach. W Polsce natomiast pojawiło się pod koniec średniowiecza, a później wyparło je imię Emilia, ze zdrobnieniem Miłka. Po kilku wiekach zapomniana pierwotna forma Milena znów wróciła do metryk. Od kilku lat to imię jest w naszym kraju bardzo popularne. Wśród imion nadawanych nowo narodzonym dzieciom, Milena w 2009 roku zajmowała 25 miejsce w grupie imion żeńskich.

Podobne imiona staropolskie to Miłochna, Miłosława. Męskim odpowiednikiem imienia Milena jest Milan, imię bardzo często nadawane w krajach bałkańskich. Obcojęzyczne odpowiedniki to Mylene, Milla, Miley.

Żadna święta ani błogosławiona nie nosiła tego imienia. Znane postaci noszące imię Milena to: Milena Jasenska – ukochana Franca Kafki, Mylene Demongeot – francuska aktorka, Mylene Farmer – francuska piosenkarka, Milla Javovich – aktorka amerykańska, Milena Rosner – polska siatkarka, Milena Radecka – polska siatkarka, Milena Wójtowicz – polska pisarka, Miley Cyrus – amerykańska piosenkarka i aktorka.

Wanda

Wanda - geneza tego imienia nie jest do końca wyjaśniona. Przypuszcza się, że pochodzi ono od starosłowiańskiego słowa „węda” (kiedyś wymawiane z „a” nosowym), co znaczy wędka. Kolejna hipoteza wskazuje na litewskie pochodzenie imienia Wanda, od słów „vandene” – rusałka lub „vanduo” – woda, fala. Mówi się również o niemieckim pochodzeniu – od słowa „Wenedka” – Łużyczanka, Słowianka. Niektórzy badacze wyprowadzają je także od nazwy plemienia Wandalów.

W naszych czasach kojarzy się głównie z legendą o prehistorycznym władcy Kraku i jego córce, która „nie chciała Niemca”. W rzeczywistości i tę historię i miano prawdopodobnie wymyślił Wincenty Kadłubek. Imię Wanda zaczęto nadawać dziewczętom dopiero w XIX wieku, kiedy nastała moda na powieści historyczne, gdzie imię to występowało bardzo często. Cieszyło się popularnością do końca lat pięćdziesiątych XX wieku. Obecnie pojawia się niezbyt często, zwykle jako drugie imię. W USA występuje miano Vendy, jednak nie ma ono nic wspólnego z polską Wandą – pochodzi bowiem od hinduskiej nazwy jednego ze storczyków.

Imię Vanda występuje w językach angielskim, francuskim, niemieckim i hiszpańskim. Żadna święta ani błogosławiona nie nosi imienia Wanda. Najbardziej znane kobiety noszące to imię: Wanda Rutkiewicz – alpinistka i himalaistka, Wanda Wasilewska – działaczka komunistyczna, Wanda Chotomska – pisarka, autorka książek dla dzieci, Wanda Wiłkomirska – skrzypaczka, Wanda Warska – piosenkarka.

Mira

Mira to starosłowiańskie imię oznaczające osobę spokojną, zgodną i pokorną. Używane jest w zdrobnieniu w formie Mirusia, Mirka i Mireczka. Do niedawna było stosowane jako zdrobnienie imion Mirosława i Sławomira. Powraca obecnie do łask po latach zapomnienia i obecnie funkcjonuje już samodzielnie w swoim pierwotnym brzmieniu.
Przypuszcza się także, że pochodzi od słowiańskiego imienia Mirosława lub Sławomira, ale może również pochodzić od włoskiego imienia Mirabella. Po łacinie „mira” znaczy zdumiewająca, cudowna, osobliwa, zaś „mirare”, to dziwić się, a „miraculum”, to cud. Istnieje także hinduskie imię żeńskie o identycznym brzmieniu, pochodzące od słowa morze, ocean używane w sanskrycie. Nosiła je w XVI w. indyjska księżniczka, zapisana jako wierna wyznawczyni boga Kriszny. Obcojęzyczny odpowiednik imienia Mira, to Miranda.
W gwiazdozbiorze Wieloryba jest gwiazda Mira Ceti, nazwana tak dlatego, że okresowo jej blaski tak słabnie, że gwiazda znika i po jakimś czasie rozbłyskuje na nowo.
Żadna święta ani błogosławiona nie nosiła tego imienia. Znane w historii postaci o imieniu Mira to: Mira Aroyo – bułgarskiego pochodzenia wokalistka zespołu Ladytron, Mira Kubasińska – polska wokalistka bluesowa, Mira Zimińska – Sygietyńska – polska aktorka, reżyser i pedagog, współzałożycielka i długoletnia dyrektorka zespołu „Mazowsze”.

Dobrawa

Dobrawa to staropolskie imię pochodzenia słowiańskiego. Jest kilka hipotez na pochodzenie tego imienia: pierwsza z nich głosi, że słowo to oznacza „las dębowy” lub pochodzi od słowa „dobra”, albo „dosyć dobra” (dobrawa jak biaława lub zimnawa). Inna hipoteza mówi, że jest to skrót od innego imienia złożonego – Dobrosława. Kroniki Thietmara potwierdzają etymologię imienia, jako pochodzącego od słowa „dobra”. Istnieje jeszcze jedna hipoteza mówiąca, że imię pochodzi od  czeskiego rdzenia „dąbr”, co oznacza „ciemny”. Wtedy tłumaczenie na polski brzmi Dąbrówka i oznacza Ciemnawa. Natomiast Czeskie słowo „doubrava” oznacza „las dębowy”.
Współcześnie używana jest odmiana tego imienia w formie Dobrochna – w zdrobnieniu Dobrusia, Dobrosia. Większość Polaków sądzi, że imię Dobrawa nosiła tylko żona Mieszka I, tymczasem istnieje ono do dziś właśnie w formie Dobrochna. Poza tym tak samo – czyli „dobra” – objaśnia się imię królowej Bony, bowiem „bene”, to po włosku „dobrze”.
Podobnie brzmiące imiona staropolskie to: Dobrogniewa, Dobromira, Dobromiła, Dobroniega, Dobrosława, Dobrosułka, Dobrowieść, Dobrowoja i Dobrożyźń.
Znane postacie historyczne noszące to imię: Dobrawa – księżniczka czeska, żona księcia Mieszka I oraz dwórka królowej polskiej Rychezy. Żadna święta ani błogosławiona nie nosiła tego imienia.
Imieniny Dobrawy i Dobrochny obchodzone są 15 stycznia, 20 stycznia, 11 października.

Bogusława

Bogusława to starosłowiańskie imię i oznacza kobietę, która sławi Boga. Używane są zdrobnienia: Bogusia, Boguśka lub dawniejsze Bogusza, Boguszka, Boguchna.  Męski odpowiednik tego imienia to Bogusław.
Imię to stworzyli najprawdopodobniej pierwsi wyznawcy chrześcijaństwa na ziemiach plemion słowiańskich, gdyż imiona Bogusław i Bogusława wiernie oddawało charakter ludzi przywróconych wierze w Boga. Brzmią bowiem bardzo swojsko nawet we współczesnych czasach, a ich konstrukcja odpowiada zasadom słowiańskiej sztuki tworzenia imion. Dawne imiona słowiańskie często składały się z dwóch członów (leksemów), dlatego nazywa się je dwuczłonowymi lub złożonymi. Bogusław składa się z dwóch członów Bodu- i –sław. Niektóre leksemy występowały tylko na początku imienia inne na końcu, ale zdarzały się również i na początku, jak i na końcu imienia. Badacze tego zagadnienia uważają, że imionami dwuczłonowymi obdarowywano pierwotnie dzieci z wyższych warstw społecznych. Znany jest drugi człon imienia w formie –sław, –mir, -bor, -ciech, - rad, -mysł. Imiona żeńskie tworzono dodając końcówkę –a do imienia męskiego.
Bogusława nie ma żadnych pogańskich odniesień, a jego brzmienie dowodzi utworzenia w słowiańskiej kulturze pierwszych chrześcijan.  W Czechach i na Słowacji znane są imiona Bohuslava, Bożislava i Bohumil, natomiast w Niemczech Gottlobin. Żadna święta ani błogosławiona nie nosiła tego imienia, lecz mimo to jest ono popularne w Polsce od XII w.
Znana postać nosząca to imię: Bogusława Latawiec – pisarka.

Leszek - staropolskie imię

Leszek, to staropolskie imię męskie, które pochodzi od słowa „lstiti”, które oznacza „oszukiwać”. Znane postacie historyczne o tym imieniu, to:
Leszek raciborski – książę raciborski i książę kozielski z okresu czternastego wieku.
Leszek Czarny – książę sieradzki, łęczycki, inowrocławski, krakowski i sandomierski z trzynastego wieku.
Leszek Biały – książę krakowski, mazowiecki i kujawski z przełomu dwunastego i trzynastego wieku, z dynastii Piastów.
Każdy Leszek obchodzi swoje imieniny w dniu 3 czerwca.

Imiona damskie i męskie

W niektórych krajach istnieją imiona, które mogą być używane przez osoby obojga płci. Nie wszędzie jest to możliwe, ponieważ wiele krajów zastrzega, że nadawane imię musi określać płeć. Przykładami takich imion mogą być krótsze wersje pełnych imion Alexandra (imię żeńskie) i Alexander (imię męskie) lub Christina (imię żeńskie) i Christopher (imię męskie). Istnieje możliwość nadania imion Alex i Chris, które są formami uniseks. Niektóre imiona, kiedyś używane głównie przez mężczyzn, obecnie są powszechnie stosowane przez kobiety. Dla przykładu można podać takie jak: Carol, Hilary, Shannon, Vivian.
Różnice mogą także występować pomiędzy krajami. Laurencje – imię męskie w Anglii i Szkocji, jest imieniem żeńskim we Francji. Podobnie sprawa ma się z imieniem Jean, które jest nadawane przedstawicielkom płci żeńskiej w Anglii i Szkocji, a we Francji to samo imię nadawane jest męskiej części społeczeństwa.
W Polsce imiona są specyficzne dla płci ale często mogą się różnić jedynie jedna literą, tak jak Mścisław i Mścisława, Krzysztof i Krzysztofa.
Imiona indyjskie z kolei często stają się uniseks z powodu zapisywania ich za pomocą łacińskich liter. I tak Kriszna może być imieniem zarówno męskim jak i żeńskim, lecz w oryginale zapis tego imienia określa także płeć osoby.

-bog w imionach

Chwalibog, to staropolskie imię męskie, które oznaczało tego, który sławi Boga lub szczęście.

Inna forma tego samego imienia to Falibog. Imieniny dla tego imienia przypadają na 24 stycznia i 28 lutego.

Unieboż, to także staropolskie imię męskie, które prawdopodobnie oznaczało osobę, która ma lepsze szczęście od innych lub tego, kogo spotka dobry los w życiu.